Stres altında beden

Adrenalin nabzı saniyeler içinde 70'ten 200'e çıkarabilir. Nabız ~115 üstünde ince motor beceri (düğme, kibrit, düğüm), ~145 üstünde karmaşık beceri bozulur; büyük kas hareketleri çalışır.
Tünel görüş, işitme kaybı, zamanın yavaşlaması normaldir.
Tasarım kuralı: Her kritik işin kaba motorla yapılan bir yedeği olsun (kibrit yanında ateş çeliği; küçük fermuar yerine büyük çekme ipi).
Korku 4 yoldan öldürür: metabolizmayı yavaşlatır (hipotermi hızlanır), çevre dolaşımı daraltır, karar yeteneğini bozar, motor beceriyi yok eder.
Her adrenalin zirvesinden sonra derin yorgunluk gelir (çöküş). Büyük olaydan (artçı, gece alarmı) sonra dinlenme planla.

Kararı bozan tuzaklar

Eve-dönme hastalığı: Gerçekçi olmayan bir zaman çizelgesine yapışmak.
Sözler: "Akşama dönerim" gibi verilmiş söz kötü kararı iter.
İnatçılık: Yanlış gittiği belli olan planı bırakmamak.
Ayrıca can sıkıntısı, yalnızlık, rehavet, konfor isteği.

Afetin evreleri

Afet anında insanların ~%10–20'si sakin kalır, ~%75'e kadarı şaşkın ve donuktur, ~%10–25'i aşırı tepki verir. Akıl genelde ~3 saat (en fazla 3 gün) içinde geri döner. Psikolojik şoka bağlı ölümlerin çoğu ilk 3 günde olur. Donmuş insanlara kısa, net, emir kipinde komut ver: "Ayakkabını giy. Çantayı al. Benimle gel."

Uyku

Minimum ~4,5–5,5 saat çekirdek uyku/gün; normal ihtiyaç 7–8. 20 dk şekerleme bile toparlar.
Uyanınca kritik karardan önce 5–10 dk yürü (uyku sersemliği).
Uykusuzluk en çok sürekli dikkat gerektiren işi (nöbet) bozar: nöbetçi konuşsun, hareket etsin, su içsin.

Grupta

Tek lider, net görev dağılımı (su, ateş, nöbet, ilk yardım, navigasyon).
Her akşam 5 dk durum toplantısı: Ne iyi gitti, yarın ne, kimde sorun var.
Rutin = moral: aynı saatte kalk, ye, nöbet değiştir.
Uyku: 2 saatlik nöbetler, en az 6 saat toplam uyku. Uykusuzluk karar hatasının 1 numaralı sebebidir.
Korku belirtilerini erken yakala (ağız kuruluğu, titrek ses, aşırı konuşma ya da susma, unutkanlık); o kişiye güçlü olduğu bir görev ver.
Lider korkuyorsa bile sakin görünür; düzen nazik ama kararlıdır.
Çocuk ve yaşlılara görev ver; işe yaramak korkuyu azaltır.